1000 obrazów olejnych, 15 tyś rycin, 4400 rysunków, akwareli i kilka rzeźb otrzymało miasto Oslo w darze - po śmierci prawie niewidomego pogrążonego w depresji walczącego od 1905 roku z alkoholizmem i psychozą artysty. Kto nim był ? – to autor najbardziej niemego i przejmującego "Krzyku" jaki usłyszał świat - Edvard Munch.

  "Matka, która umarła młodo, dała mi podatność na gruźlicę; pobudliwy ojciec, pobożny aż do szaleństwa, potomek starej rodziny, dał mi ziarna obłędu... Od momentu mojego urodzenia, anioły trwogi, niepokoju i śmierci stały u mojego boku... Często budziłem się w nocy, i wytrzeszczając oczy w pokój, pytałem siebie przerażony: 'czy ja jestem w piekle?"

  Ten cytat z jego prozy chyba najlepiej podsumowuje początek życia . Matka Edvarda umarła w 1868 r. gdy miał 5 lat sama mając lat 30 – zostawiła pięcioro dzieci i list .Jego religijny ton i odczytywanie z kultowym wręcz zacięciem przez ojca wpoił w artyście strach przed życiem i ciągłą obecność śmierci .Powolna śmierć starszej siostry tylko utrwaliła w nim poczucie strachu ,niechęci do religii i ojca .Ojciec kazał umierającej córce śpiewać luterańskie hymny religijne co dla Muncha oznaczało tylko przeniesienie odpowiedzialności i winy za tą sytuację na Boga i ojca .Od tej też chwili jeszcze bardziej przerażała go kruchość życia, zaczął szukać sposobu by zapewnić sobie w takim razie życie wieczne. Skoro nie mogła zapewnić mu tego religia wyrzekł się jej ,a w dzienniku zanotował 8.listopada1880 roku ,że zostanie malarzem - sztuka wydała mu się doskonałym sposobem na życie wieczne.   

  Rozpoczął studia w Królewskiej Szkole Sztuki -jednak jego użycie kolorów,nowoczesny styl i tematyka były przekroczeniem granicy tradycjonalizmu dla krytyków norweskich – do końca życia ,niektórzy z nich niszczyli swoimi opiniami malarstwo Muncha.Skojarzenie jego prac z Impresjonizmem potępianym artystycznie i moralnie spowodowało również odrzucenie przez rodzinę oraz innych malarzy norweskich. Tak było z obrazem "Chore dziecko"dopiero po wielu latach krytycy uznali ten obraz za najważniejszy w historii norweskiej sztuki - ówcześnie - napisanie pochlebnej recenzji o tym dziele skończyło się dla Hansa Jaegera (przywódcy cyganerii Kristanii) 60-cio dniowym aresztem za niemoralność i świętokradztwo.

  Munch uważał ,że ten obraz otworzył mu drogę do wszystkiego co stworzył potem. Związek z cyganerią bardzo odpowiadał mu mentalnie tak jak oni wyznawał doktrynę całkowitej wolności od społecznej i religijnej moralności – tacy hipisi XIX wieku głosili pochwałę wolnej miłości -wszyscy kochają wszystkich.

  Tematyka twórczości Muncha jednak ściśle wiązała się ze śmiercią ,rozpaczą ,samotnością ,chorobą ,zazdrością ,erotyzmem i "fatalizmem" płci cokolwiek to znaczy.Jego obrazy układają się w cykle takie jak np "Zazdrość", który być może powstał pod wpływem nieudanego związku z Milly Thaulow jedną z dwóch femme fatale w życiu artysty. Poprzedni związek z Mathilde Larsen zakończył się postrzeleniem malarza przez partnerkę po tym jak uciekał przed jej zaborczą miłością po Norwegii i kilku krajach Europy.

  W tym czasie miał już za sobą pierwsze wystawy co prawda przyjęte z różnym zaciekawieniem (wystawa w Berlinie zamknięta została po tygodniu ze względu na protesty Związku Artystów ) ale z pewnością między innymi dzięki nim i poparciu awangardowych artystów wyjechał do Paryża ,gdzie sformułował definicję Symbolizmu ,a jego malarstwo zaczęło zmierzać w tym kierunku.

  Często dopełnieniem scen na obrazach był komentarz autora - to kolejny talent artysty - uzupełniał swoje malarskie wizje o prozę lub poezję.Czytając niektóre opisy w pełni zgadzam się z opiniami ,że obrazy nie byłyby "dokończone" bez nich – chociaż czasem są po prostu bardzo oczywiste ;-)

  Poczułem naszą miłość 

  Leżącą na ziemi jak

  Jak stos popiołów.

   To tyle na temat obrazu "Popioły" gdzie postać mężczyzny jest zredukowana do niepotrzebnej istoty – ona jest zapłodniona – on już niepotrzebny.Nie żebym miała coś przeciwko ....

   Cały tekst jest sprowokowany przez obraz Edvarda Muncha "Krzyk" jest to dzieło znane chyba każdemu – chociaż nie wszyscy wiedzą ,że autor przedstawiał swoje obrazy bardzo często na kilka sposobów .

  "Krzyk" doczekał się czterech wersji składających się na cykl "Fryz życia" – drzeworyt,litografia,pastel,rysunek. Obraz jest doskonałą realizacją ekspresjonizmu i nie dziwne jest to ,że Munch jest uznany obecnie za czołowego artystę tego gatunku w malarstwie.Nie mam zamiaru opisywać tego obrazu – jeśli jest tak jak przypuszczam byłaby to tylko profanacja- każdy z nas ma swoje odczucia oglądając go.

  Mogę jedynie przytoczyć fragment jego dziennika gdzie zanotował swoje myśli odnośnie genezy obrazu : " Pewnego wieczoru spacerowałem ścieżką. Z jednej strony widziałem miasto, pode mną widniał fiord. Byłem zmęczony i chory; przystanąłem i spojrzałem wzdłuż fiordu - słońce zachodziło, zabarwiając chmury krwistą czerwienią. Poczułem krzyk, który przeszywał naturę; wydawało mi się, że go słyszę. Namalowałem obraz - namalowałem chmury jak prawdziwą krew. Kolory krzyczały"

  Chociaż po 1904 roku nie miał już problemów finansowych-życie malarza usłane było ciągłym zmaganiem z problemami psychicznymi ,alkoholizmem ,halucynacjami ,manią prześladowczą ,furią – do tego stopnia ,że przebywał w klinice psychiatrycznej. Przed pierwszą wojną światową osiedlił się w Norwegii, mieszkał na obrzeżach Kristanii -czyli dzisiejszego Oslo. Pomimo tego ,że Norwegia była krajem satelickim wobec Niemiec to artysta też zdradzał pewne sympatie do proniemieckiej polityki. Otrzymał w 1933 roku z okazji 70 urodzin telegram gratulacyjny od Goebbelsa "w imieniu narodu niemieckiego" ,ale nawet to po wkroczeniu Niemiec w 1940 roku do Norwegii nie uchroniło jego twórczości przed uznaniem jej za zdegradowaną i usunięciem z muzeów.

  W grudniu 1943 roku w pobliżu jego domu wybuchł skład amunicji ,w wyniku tego wypadły u niego szyby ,a on sam się przeziębił co doprowadziło do zapalenia płuc- umarł samotnie w swoim fotelu czytając Dostojewskiego 23.stycznia.1944 roku.

  Nie mogę oprzeć się wrażeniu oglądając obrazy Edvarda Muncha ,że mają różny "stopień jakości" – od takich wyglądających jakby malowało je dziecko do takich ,które wyglądają jakby wyszły spod pędzla wybitnego artysty. Może nie każdy wie ,ale artyści Młodej Polski tacy jak poeta Przybyszewski i malarz Wojciech Weissa przyjaźnili się z Munchem.W obrazach tego ostatniego można zauważyć duży wpływ ekspresjonizmu i symbolizmu podanego przez norweskiego twórcę. Mam również wrażenie ,że ostatnio opisuję malarzy ,którzy nie byli całkiem normalni i zastanawia mnie to czy to zasada,czy przypadek.Może właśnie miarą talentu jest stopień "ześwirowacenia"?